Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Het handhavingsmoratorium is voorbij. Als jij; of jouw opdrachtgever; een risico loopt, heeft dat directe gevolgen voor jouw pensioenopbouw.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier ZZP’er bent, maar in de praktijk werkt als werknemer. De Belastingdienst en rechter kijken naar de feitelijke situatie, niet de contractvorm.
Indicaties van schijnzelfstandigheid:
- Je werkt exclusief of bijna exclusief voor één opdrachtgever
- Je hebt geen eigen klanten, geen ondernemersrisico
- De opdrachtgever bepaalt hoe en wanneer je werkt
- Je doet hetzelfde werk als vaste medewerkers, tegen vergelijkbare condities
Rechtsvermoeden: de nieuwe VBAR-regel
Onder de VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden) geldt een rechtsvermoeden van werknemerschap als je €38 per uur of minder verdient.
Dat betekent: de opdrachtgever moet bewijzen dat je géén werknemer bent. Niet jij.
ℹ Verduidelijkingsdeel ingetrokken
Op 6 maart 2026 trok het kabinet het verduidelijkingsdeel van VBAR in. De 10 beoordelingscriteria komen er niet. Maar het rechtsvermoeden blijft en handhaving gaat gewoon door.
Wat zijn de gevolgen voor jouw pensioen?
Dit is waar het voor ZZP’ers echt pijn doet.
1. Retroactieve pensioenpremies
Als een rechter of de Belastingdienst oordeelt dat je werknemer was, kan de opdrachtgever worden verplicht alsnog pensioenpremies af te dragen aan het pensioenfonds van de sector. Dit kan met terugwerkende kracht.
Voorbeeld: Werk je in de zorg en ben je achteraf werknemer? Dan had jij aangesloten moeten zijn bij PFZW (Pensioenfonds Zorg en Welzijn). De premies over de gewerkte periode kunnen worden nagevorderd.
2. Dubbele opbouw: probleem
Als ZZP’er heb je wellicht al eigen pensioen opgebouwd via lijfrente. Dat blijft staan. Maar er komt dan bovenop een verplichting via het pensioenfonds. Dat zijn twee separate potjes; geen verrekening.
3. Je lijfrente-inleg is niet verloren
Goed nieuws: eerder gedane lijfrentestortingen kunnen niet worden teruggedraaid. Ze blijven fiscaal aftrekbaar en het vermogen blijft van jou. Alleen: je hebt dan meer pensioenopbouw dan gepland, en misschien minder cash.
Welke sectoren lopen het meeste risico?
De Belastingdienst focust op sectoren met veel zzp-inhuur voor kernactiviteiten:
| Sector | Risico | Reden |
|---|---|---|
| Zorg (verpleging, thuiszorg) | Hoog | Kernactiviteit, vaste roosters, gezagsverhouding |
| IT (ontwikkeling bij overheden) | Hoog | Lange trajecten, weinig ondernemersrisico |
| Bouw (onderaanneming) | Hoog | Vaste werkplek, materialen van opdrachtgever |
| Onderwijs (invalkrachten) | Hoog | Gezagsverhouding, rooster van school |
| Consultancy | Matig | Afhankelijk van zelfstandigheid en klantportfolio |
| Creatief (design, tekst) | Laag | Eigen klanten, projectbasis, eigen werkwijze |
Hoe verklein je het risico?
Voor jou als ZZP’er:
- Meerdere opdrachtgevers; exclusiviteit is een rode vlag
- Eigen klanten en ondernemersrisico; investeer in je eigen bedrijf
- Geen werktijden opgelegd krijgen; je bepaalt je eigen agenda
- Facturen, niet uren; projectbasis is sterker dan detachering per uur
- Modelovereenkomst of eigen contract; laat het juridisch checken
Gebruik de FNV-arbeidsrelatiecheck of een gespecialiseerde arbeidsrechtadvocaat als je twijfelt.
⚠ Let op
De Belastingdienst heeft een online tool (Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie) waarmee opdrachtgevers kunnen checken of een zzp-relatie houdbaar is. Doe deze check samen met je opdrachtgever.
Wat als jij al veroordeeld bent?
Als schijnzelfstandigheid is vastgesteld:
- De opdrachtgever betaalt de loonheffingen en pensioenpremies; niet jij
- Je krijgt arbeidsrechtelijke bescherming (loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming)
- Je pensioenopbouw via lijfrente blijft gewoon staan
- Je kunt in bezwaar gaan als je het er niet mee eens bent
Juridische bijstand is sterk aan te raden.
Pensioen plannen ondanks onzekerheid
Schijnzelfstandigheid-onzekerheid is een reden temeer om je pensioenopbouw goed bij te houden. Weet je exact hoeveel je hebt opgebouwd en wat je nog nodig hebt; dan kun je bij een eventuele statuswijziging snel schakelen.
Bron: Rijksoverheid.nl (persbericht 6 maart 2026), Belastingdienst.nl, SVB.nl. Dit artikel is informatief en geen juridisch of financieel advies.